ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ΣΩΣΤΟ / ΛΑΘΟΣ)

1. Ο Σωκράτης, μόλις άκουσε τον χρησμό του μαντείου, πίστεψε αμέσως ότι είναι πράγματι ο πιο σοφός άνθρωπος.
2. Ο Σωκράτης κίνησε το μίσος πολλών συγχρόνων του, επειδή είχε βάλει ως σκοπό να αποδείξει την άγνοια όσων περνιούνταν για σοφοί.
3. Η αμφισβήτηση του Σωκράτη, αντίθετα με των σοφιστών, ήταν θετική και αναζητούσε την αναλλοίωτη πρώτη αλήθεια των πραγμάτων.
4. Στους πλατωνικούς διαλόγους, η σωκρατική διαλεκτική ξεκινά συνήθως με τον Σωκράτη να εκθέτει πρώτος τη δική του ολοκληρωμένη άποψη.
5. Με τον όρο «μαιευτική», ο Σωκράτης εννοούσε ότι ο ίδιος «γεννούσε» και παρουσίαζε νέες φιλοσοφικές θεωρίες στους μαθητές του.
6. Σύμφωνα με τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα, ο άνθρωπος γνωρίζει ήδη την αλήθεια και η φιλοσοφία τον βοηθά να την ξαναθυμηθεί.
7. Ο Σωκράτης έστρεψε τον φιλοσοφικό στοχασμό αποκλειστικά στον ίδιο τον άνθρωπο και την κοινωνία, αφήνοντας την εξέταση των φυσικών φαινομένων.
8. Σε αντίθεση με τους σοφιστές, το ενδιαφέρον του Σωκράτη για τον ορθό τρόπο ζωής είχε εντελώς χρησιμοθηρικό χαρακτήρα.
9. Η σωκρατική επαγωγική μέθοδος ξεκινούσε από παραδείγματα της καθημερινής εμπειρίας με σκοπό την εξαγωγή καθολικών ορισμών.
10. Η μήνυση εναντίον του Σωκράτη κατατέθηκε από τον ποιητή Μέλητο, με κύριες κατηγορίες την ασέβεια και τη διαφθορά των νέων.
11. Στην αρχαία Ελλάδα, η κατηγορία για αθεΐα ήταν πολύ συνηθισμένη, καθώς η θρησκεία βασιζόταν σε αυστηρά δόγματα και ιερά βιβλία.
12. Πολλοί νέοι από τον κύκλο του Σωκράτη, όπως ο Αλκιβιάδης και ο Κριτίας, έπαιξαν αρνητικό ρόλο στην πολιτική ζωή της Αθήνας.
13. Στη δίκη του, όταν του ζητήθηκε να προτείνει ποινή, ο Σωκράτης πρότεινε αρχικά την ισόβια εξορία του από την Αθήνα.
14. Όταν καταδικάστηκε, ο Σωκράτης αρνήθηκε να αποδράσει, πιστεύοντας πως δεν έπρεπε να διαπράξει αδικία εναντίον των νόμων της πόλης του.
15. Ο Πλάτων καταγόταν από οικογένεια Αθηναίων αριστοκρατών, γεγονός που αποδεικνύεται από τα ονόματα των προγόνων του.
16. Ο Πλάτων ενδιαφερόταν από νέος για την πολιτική, αλλά η δράση των Τριάκοντα Τυράννων και η θανατική καταδίκη του Σωκράτη τον απογοήτευσαν οριστικά.
17. Στο πρώτο του ταξίδι στη Σικελία, ο Πλάτων κατάφερε με ευκολία να διδάξει στον τύραννο Διονύσιο Α' την πολιτική αρετή και σοφία.
18. Η σχολή που ίδρυσε ο Πλάτων, η Ακαδημία, λειτούργησε αδιάλειπτα για εννέα αιώνες μέχρι να την κλείσει ο Ιουστινιανός το 529 μ.Χ..
19. Στην πλατωνική Ακαδημία δεν διδάσκονταν καθόλου μαθηματικά, καθώς θεωρούνταν άχρηστα για τη διδασκαλία της διαλεκτικής.
20. Στον πλατωνικό διάλογο «Πρωταγόρας», το βασικό θέμα συζήτησης μεταξύ του Σωκράτη και του Πρωταγόρα είναι η φύση της αρετής.
21. Ο Σωκράτης στον διάλογο «Πρωταγόρας» προτιμά και υποστηρίζει τις μακροσκελείς διαλέξεις ως την καλύτερη μέθοδο προσέγγισης της αλήθειας.
22. Ο Σωκράτης αντιμετώπιζε με καχυποψία τον γραπτό λόγο, επειδή το κείμενο είναι βουβό και δεν μπορεί να απαντήσει σε όποιον του θέτει ερωτήματα.
23. Στον πλατωνικό «Πρωταγόρα», ο σοφιστής Πρωταγόρας αποδέχεται την ύπαρξη του απόλυτου και της καθολικής αλήθειας.
24. Σύμφωνα με τον μύθο του Πρωταγόρα, η δημιουργία ανθρώπινων κοινωνιών αποτελεί απολύτως αναγκαία συνθήκη για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους.
25. Για τους αρχαίους Έλληνες, η αρετή του ανθρώπου ως ιδιώτη ήταν εντελώς ανεξάρτητη και διαχωρισμένη από την αρετή του ως πολίτη.
26. Πυρήνας της πολιτικής σκέψης του Πλάτωνα στην «Πολιτεία» είναι η ιδέα ότι όλοι οι πολίτες πρέπει να έχουν λόγο και να αποφασίζουν για όλα.
27. Το έργο «Πολιτεία» του Πλάτωνα γράφτηκε πιθανότατα γύρω στο 374 π.Χ. και αποτελείται από 10 βιβλία.
28. Για να εξετάσει πολύπλοκα προβλήματα της δικαιοσύνης, ο Σωκράτης προτείνει στην «Πολιτεία» τη θεωρητική κατασκευή μιας πόλης από την αρχή.
29. Στην ιδεώδη πλατωνική πολιτεία, οι κοινωνικές τάξεις είναι αυστηρά δύο: οι πολεμιστές και οι ιερείς.
30. Η κατώτερη τάξη στην πλατωνική πολιτεία συγκροτείται από τους δημιουργούς (γεωργούς, τεχνίτες, εμπόρους), οι οποίοι οφείλουν να συντηρούν τις άλλες ηγεμονικές τάξεις.
31. Ο Πλάτων προέβλεπε πλήρη απουσία κοινωνικής κινητικότητας, απαγορεύοντας ρητά σε ικανά παιδιά της τάξης των δημιουργών να ανέλθουν ιεραρχικά.
32. Στο πρώτο στάδιο εκπαίδευσης των φυλάκων-επικούρων, ο Πλάτων επιδιώκει την απόλυτη εξισορρόπηση γυμναστικής και μουσικής αγωγής.
33. Στην πλατωνική «Πολιτεία», η ανώτατη σπουδή της διαλεκτικής διδάσκεται στους φύλακες σε ηλικία 50 ετών.
34. Στην αλληγορία με το «ακυβέρνητο καράβι», ο Πλάτων υποστηρίζει ότι ο μόνος ικανός να οδηγήσει με ασφάλεια το σκάφος της πόλης είναι ο κυβερνήτης-φιλόσοφος.
35. Οι «φιλόσοφοι-βασιλείς» της Πολιτείας πρέπει να διαθέτουν μεγάλη προσωπική περιουσία για να είναι αδέκαστοι και ανεξάρτητοι κατά τη διακυβέρνηση.
36. Η πλατωνική πολιτεία θεωρείται δίκαιη όταν το κάθε μέλος της εκπληρώνει τη λειτουργία που του έχει ανατεθεί, χωρίς να πολυπραγμονεί.
37. Το ανώτερο στοιχείο της ανθρώπινης ψυχής, που πρέπει να ηγεμονεύει τις άλλες τάσεις της, ονομάζεται από τον Πλάτωνα «λογιστικόν».
38. Στην αρχή της «Πολιτείας», ο σοφιστής Θρασύμαχος υποστηρίζει με ωμότητα ότι δίκαιο δεν είναι τίποτα άλλο παρά το συμφέρον του ισχυρού.
39. Στην περίφημη αλληγορία του σπηλαίου, ο ήλιος που λάμπει έξω από τη σπηλιά συμβολίζει την ιδέα του Αγαθού.
40. Ο απελευθερωμένος δεσμώτης, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, έχει ηθική υποχρέωση (από οίκτο) να επιστρέψει στο σκοτεινό σπήλαιο για να φωτίσει τους συνανθρώπους του.
41. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής, και ο πατέρας του, ο Νικόμαχος, ήταν ξυλουργός στο επάγγελμα.
42. Ο Αριστοτέλης, όντας μαθητής στην Ακαδημία, προτιμούσε ενίοτε να διαβάζει μόνος του στο σπίτι του, γι' αυτό και ο Πλάτωνας του έδωσε το παρατσούκλι «αναγνώστης».
43. Ο Αριστοτέλης, από μεγάλο σεβασμό, δεν άσκησε ποτέ κριτική στις φιλοσοφικές απόψεις του δασκάλου του Πλάτωνα ή των συναδέλφων του.
44. Ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος προσκάλεσε τον Αριστοτέλη για να αναλάβει την αγωγή του νεαρού διαδόχου Αλεξάνδρου.
45. Κατά την επιστροφή του στην Αθήνα το 335 π.Χ., ο Αριστοτέλης ίδρυσε και δίδαξε στη δική του σχολή, η οποία ονομάστηκε Λύκειο.
46. Στο έργο του «Ηθικά Νικομάχεια», ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι το ανώτατο πρακτό αγαθό για τον άνθρωπο είναι η καλή τύχη.
47. Ο Αριστοτέλης ορίζει την ευδαιμονία όχι ως μια στατική κατάσταση, αλλά ως μια «ενέργεια της ψυχής» σύμφωνα με τους κανόνες της τέλειας αρετής.
48. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, οι ηθικές αρετές σχετίζονται με το «επιθυμητικόν» μέρος της ψυχής, ενώ οι διανοητικές με το καθαρά λογικό μέρος.
49. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε την ηθική φιλοσοφία εντελώς ξεκομμένη και άσχετη με την πολιτική φιλοσοφία, καθώς πρόκειται για ατομική υπόθεση.
50. Στα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη, η αρχαία πόλις-κράτος είναι ένα «όλον» που έχει ως τελικό της στόχο την ευδαιμονία μέσα από την επίτευξη της αυτάρκειας.

--------------------------------------------------------------------------------

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1. Λάθος. Ο Σωκράτης απόρησε με τον χρησμό και προσπάθησε να τον ελέγξει, προσεγγίζοντας άτομα που θεωρούνταν σοφά για να αποδείξει την άγνοιά τους.
2. Σωστό. Προσπαθώντας να αποδείξει την έλλειψη πραγματικής σοφίας από σπουδαίους ανθρώπους της εποχής, ο Σωκράτης προκάλεσε το μένος των θιγόμενων.
3. Σωστό. Ενώ η αμφισβήτηση των σοφιστών κατέληγε στην άρνηση, ο Σωκράτης εφάρμοζε μια «θετική αμφισβήτηση» αναζητώντας την αναλλοίωτη πρώτη αλήθεια των πραγμάτων.
4. Λάθος. Στους διαλόγους, ο συνομιλητής του Σωκράτη είναι εκείνος που εκθέτει αρχικά την άποψή του, και έπειτα ο Σωκράτης τον οδηγεί μέσω ερωτήσεων σε νέα συμπεράσματα.
5. Λάθος. Με τη «μαιευτική», ο Σωκράτης υποστήριζε ότι ο ίδιος δεν γεννά φιλοσοφικές θεωρίες, αλλά λειτουργεί ως μαία βοηθώντας τον συνομιλητή του να βρει την αλήθεια μέσα του.
6. Σωστό. Κατά τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα, η προσπάθεια της φιλοσοφικής σκέψης είναι ακριβώς να βοηθήσει τον άνθρωπο να ξαναθυμηθεί την αλήθεια (την Ιδέα) που ήδη γνωρίζει.
7. Σωστό. Όπως μαρτυρά και ο Αριστοτέλης, με τον Σωκράτη σταμάτησε η έρευνα για τη φύση και οι στοχαστές στράφηκαν στην πολιτική αρετή και τον άνθρωπο.
8. Λάθος. Σε αντίθεση με τους σοφιστές, το ενδιαφέρον του Σωκράτη δεν ήταν χρησιμοθηρικό, αλλά αποσκοπούσε στην εύρεση μιας αυστηρής έννοιας καλού και αρετής.
9. Σωστό. Ο Σωκράτης ξεκινούσε συνήθως από εμπειρικά παραδείγματα της καθημερινότητας για να καταλήξει στην εξαγωγή καθολικών και απόλυτων ορισμών.
10. Σωστό. Ο Μέλητος, ένας άσημος ποιητής, κατέθεσε τη μήνυση που κατηγορούσε τον Σωκράτη ότι δεν νομίζει τους θεούς της πόλης (ασέβεια) και διαφθείρει τους νέους.
11. Λάθος. Η κατηγορία για αθεΐα ήταν σχεδόν αδύνατη, καθώς η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν διέθετε ιερά βιβλία και αυστηρά δόγματα, αλλά αφορούσε απλώς τη συμμετοχή σε τελετές.
12. Σωστό. Νέοι που σχετίστηκαν μαζί του, όπως ο Αλκιβιάδης που αυτομόλησε στους Σπαρτιάτες, και ο Κριτίας (ηγέτης των Τριάκοντα), αποτέλεσαν αφορμή για τη δίωξη του Σωκράτη.
13. Λάθος. Ο Σωκράτης, χρησιμοποιώντας την ειρωνεία του, πρότεινε αρχικά να τιμηθεί με σίτιση στο Πρυτανείο ως ευεργέτης της πόλης.
14. Σωστό. Ο Σωκράτης πίστευε ακράδαντα πως αν αδικήθηκε από τους συμπολίτες του, αυτό δεν του έδινε το δικαίωμα να διαπράξει αδικία εναντίον των νόμων της Αθήνας.
15. Σωστό. Ο Πλάτων γεννήθηκε από γονείς (Αρίστωνας, Περικτιόνη) αριστοκρατικών και αρχοντικών γενεών της Αθήνας.
16. Σωστό. Η ανάμειξη συγγενών του με τους Τριάκοντα Τυράννους και η καταδίκη του Σωκράτη από τη δημοκρατία, τον απομάκρυναν οριστικά από την πολιτική.
17. Λάθος. Η πρώτη αυτή επαφή έληξε άδοξα, καθώς ο φιλόσοφος εκδιώχθηκε και κινδύνεψε μάλιστα να πουληθεί ως δούλος στην Αίγινα.
18. Σωστό. Η Ακαδημία λειτούργησε ως κέντρο εκπαίδευσης και έρευνας για 9 αιώνες μέχρι την απαγόρευση της λειτουργίας της από τον Ιουστινιανό.
19. Λάθος. Η επιγραφή στην είσοδο έλεγε «ἀγεωμέτρητος μηδεὶς εἰσίτω», αποδεικνύοντας τη τεράστια σημασία των μαθηματικών ως προετοιμασία για τη διαλεκτική.
20. Σωστό. Το ένα από τα δύο βασικά θέματα του διαλόγου, το οποίο συζητούν ο Σωκράτης και ο Πρωταγόρας, είναι η αναζήτηση της φύσης της αρετής.
21. Λάθος. Ο Σωκράτης απορρίπτει τη μακροσκελή διάλεξη, υποστηρίζοντας ειρωνικά ότι έχει «κακή μνήμη», και θεωρεί πως είναι μέθοδος πειθούς και όχι εύρεσης της αλήθειας.
22. Σωστό. Η σωκρατική και πλατωνική πεποίθηση ήταν ότι το γραπτό δεν μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα (είναι βουβό), γι' αυτό και προτιμούσαν τον προφορικό διαλεκτικό έλεγχο.
23. Λάθος. Ο Πρωταγόρας, αντίθετα με τον Σωκράτη, αρνείται την ύπαρξη του απόλυτου και ασπάζεται τη σχετικότητα των πραγμάτων.
24. Σωστό. Για τον Πρωταγόρα, η ύπαρξη και η επιβίωση του ανθρώπου είναι αλληλένδετες με τον σχηματισμό και τη διατήρηση οργανωμένων κοινωνιών.
25. Λάθος. Στην αρχαία Ελλάδα, η αρετή του ανθρώπου νοείται ταυτισμένη με την αρετή του ως πολίτη, ο οποίος λειτουργεί ως υπεύθυνο μέλος της κοινωνίας.
26. Λάθος. Ο Πλάτων πίστευε ότι αν όλοι θέλουν να έχουν λόγο και αποφασίζουν για όλα, τότε θα επικρατήσει το χάος, γι' αυτό τόνιζε τη σημασία του να πράττει ο καθένας αυτό για το οποίο είναι πλασμένος.
27. Σωστό. Ο ογκώδης διάλογος «Πολιτεία», καρπός πολύχρονης προσπάθειας, χωρίζεται από τους εκδότες σε 10 βιβλία και ολοκληρώθηκε γύρω στο 374 π.Χ..
28. Σωστό. Προκειμένου να διερευνηθεί το περίπλοκο πρόβλημα της δικαιοσύνης, ο Σωκράτης προτείνει να εξετάσουν τη συγκρότηση μιας πόλης από το πρωτόγονο στάδιό της.
29. Λάθος. Η τριμερής διαίρεση στην ιδεώδη πολιτεία περιλαμβάνει δημιουργούς, φύλακες-επίκουρους και φύλακες-άρχοντες (βασιλείς).
30. Σωστό. Αυτή η πολυπληθέστερη τάξη (γεωργοί, τεχνίτες κ.ά.) προστατεύεται, εργάζεται και επωμίζεται την υλική συντήρηση των άλλων ηγεμονικών τάξεων.
31. Λάθος. Ο Πλάτων προέβλεπε σαφώς την κοινωνική κινητικότητα για τα παιδιά των δημιουργών που επεδείκνυαν εξαιρετικά προσόντα και ταλέντα.
32. Σωστό. Στο αρχικό στάδιο αγωγής των φυλάκων, επιδιώκεται η αρμονική ισορροπία μεταξύ γυμναστικής (ευεξία σώματος) και μουσικής αγωγής (καλές τέχνες).
33. Λάθος. Η σπουδή της διαλεκτικής πραγματοποιείται από τα 30 έως τα 35 έτη, ενώ τα μαθηματικά διδάσκονται στον προηγούμενο κύκλο, από τα 20 έως τα 30.
34. Σωστό. Μέσω της αλληγορίας, αποδεικνύεται ότι για να μην είναι το σκάφος της πολιτείας έρμαιο σε δημαγωγούς, χρειάζεται η γνώση και η ασφαλής πλοήγηση του φιλοσόφου.
35. Λάθος. Οι «φιλόσοφοι-βασιλείς» δεν διαθέτουν καμία απολύτως προσωπική περιουσία ούτε οικογένεια, ακριβώς για να παραμένουν αδέκαστοι και αφοσιωμένοι στο λειτούργημά τους.
36. Σωστό. Η δικαιοσύνη εδραιώνεται στην πολιτεία (και τον άνθρωπο) όταν ο καθένας πράττει το έργο που του αρμόζει («τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν»).
37. Σωστό. Το «λογιστικόν» είναι αυτό που πρέπει να ηγεμονεύει το «αλόγιστον/επιθυμητικόν» (ένστικτα) και το «θυμοειδές» (παρορμήσεις).
38. Σωστό. Ο Θρασύμαχος εκπροσωπεί την ωμή θέση ότι το συμφέρον του ισχυρού είναι αυτό που καθορίζει νομοτελειακά το τι είναι δίκαιο.
39. Σωστό. Στην αλληγορία του σπηλαίου, ο ήλιος συμβολίζει την ιδέα του Αγαθού, δηλαδή την υπέρτατη πνευματική γνώση του όντος.
40. Σωστό. Ο φιλόσοφος, που έφτασε στη γνώση, έχει χρέος από οίκτο να κατέλθει ξανά στη σπηλιά (κίνδυνος που παραπέμπει στον θάνατο του Σωκράτη) για να μορφώσει το πλήθος.
41. Λάθος. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στα Στάγειρα, αλλά ο πατέρας του Νικόμαχος ήταν σπουδαίος γιατρός στην αυλή του βασιλιά Αμύντα Γ'.
42. Σωστό. Το πάθος του για τη μελέτη των βιβλίων του χάρισε το παρωνύμιο «αναγνώστης» από τον Πλάτωνα, μαζί με τον χαρακτηρισμό «Νους» της σχολής.
43. Λάθος. Παρά τον σεβασμό, ο Αριστοτέλης έθετε την αλήθεια πάνω από τη φιλία («ὅσιον προτιμᾶν τὴν ἀλήθειαν») και ασκούσε αυστηρή κριτική στις ιδέες του Πλάτωνα και των συναδέλφων του.
44. Σωστό. Το 343/2 π.Χ. πήγε στη Μακεδονία έπειτα από πρόσκληση του Φιλίππου για να εκπαιδεύσει τον Αλέξανδρο, χρησιμοποιώντας κυρίως τα ομηρικά έπη.
45. Σωστό. Σε αντίθεση με το παρελθόν του στην Ακαδημία, επιστρέφοντας δίδαξε στο δημόσιο γυμναστήριο του Λυκείου, απ' όπου προέκυψε και η περιπατητική σχολή.
46. Λάθος. Το ανώτατο αγαθό στα «Ηθικά Νικομάχεια» είναι η ευδαιμονία, η οποία δεν ταυτίζεται με την καλή τύχη, αλλά με τις ορθές πράξεις του ανθρώπου.
47. Σωστό. Κατά τον Αριστοτέλη, η ευδαιμονία ορίζεται αυστηρά ως «ψυχῆς ἐνέργειά τις κατ’ ἀρετὴν τελείαν», απαιτώντας πράξη και κατάκτηση της αρετής.
48. Σωστό. Η ψυχή διαιρείται λειτουργικά σε μέρη: οι ηθικές αρετές αποδίδονται στο «επιθυμητικόν», ενώ οι διανοητικές στο «λόγον ἔχον» (λογικό) μέρος της ψυχής.
49. Λάθος. Ο Αριστοτέλης, όπως κάθε αρχαίος Έλληνας, θεωρούσε ότι η ηθική βελτίωση του ατόμου έχει νόημα μόνο ως προς την ορθή λειτουργία του εντός της πόλης, κάνοντας την ηθική αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής φιλοσοφίας.
50. Σωστό. Η «πόλις» δεν είναι απλώς ένας οικισμός, αλλά ένα κράτος-σύνολο από άρχοντες και αρχόμενους, που επιδιώκει την ανεξάρτητη αυτάρκεια με τελικό σκοπό την ευδαιμονία των πολιτών της.